Van elke student wordt verwacht dat hij of zij een kritische houding ontwikkelt. De scriptie is een uitgelezen plek om die verworvenheid van kritisch nadenken te demonstreren. Een vast onderdeel in de beoordeling van scripties is de vraag in welke mate de student zich kritisch betoont. Om een goede beoordeling in de wacht te slepen is het noodzakelijk te weten wat hiermee wordt bedoeld. Dat zal voor een (te) groot deel afhangen van de begeleider die je is toegewezen, maar ik zal mijn ideeën geven.

Kritisch nadenken begint met het besef dat alles anders zou kunnen. De boeken en artikelen die je kiest voor je theoretisch kader hadden andere kunnen zijn. De methode die je kiest om tot bruikbare resultaten te komen had een andere kunnen zijn. En zelfs het hele onderwerp van je scriptie had iets anders kunnen zijn. Maar ook het besef dat de modellen en theorieën die je tegenkomt niet per se waar zijn, valt onder een kritische houding. Als je deze houding hebt ontwikkeld dan wordt het duidelijk dat alles wat je doet toelichting nodig heeft. Je gaat beargumenteren waarom je voor dat bepaalde onderwerp kiest, waarom juist die boeken en waarom juist een enquête en geen interview.

W.V.O. Quine

De Amerikaanse filosoof Quine zou je zeer kritisch kunnen noemen. Volgens hem hoeft één plus één bijvoorbeeld geen twee te zijn. Die extreme stelling komt voort uit zijn idee van het web of beliefs. Dit web is de verzameling van alle feiten en kennis die we hebben. Aan de buitenkant zitten stellingen die we makkelijk kunnen betwisten zonder dat we er wakker van liggen. Een stelling als ‘het is vandaag mooi weer’ hoeft bijvoorbeeld niet voor iedereen te gelden. Iemand kan het best wat minder weer vinden zonder dat het in de kranten komt. Een stelling als ‘de aarde is rond’ zal veel minder snel in twijfel worden getrokken en iemand die dat wel doet zal toch snel verzocht worden om eens naar de dokter te gaan. Die stelling bevindt zich op een veel centralere plaats in het web. Volgens Quine zijn dat soort stellingen veel moeilijker te betwisten omdat veel andere stellingen er van afhangen. Als de aarde niet rond blijkt te zijn dan heeft dat bijvoorbeeld gevolgen voor onze navigatiesystemen. En als deeltjes sneller blijken te gaan dan het licht dan wordt dit wel breed uitgemeten in de media. Toch, zo beweert Quine, hoeft geen van de stellingen in het web waar te zijn. Het enige verschil is dat als een centrale stelling betwist wordt dat dan betekent dat er heel veel werk moet worden verricht om alles weer met elkaar te laten kloppen.

Meer informatie vind je in: The Web of Belief, van Quine & Ullian